FAMA 2004  12-26 lipca 2004

Kilkunastodniowa praca warsztatowa owocuje zawsze jakimś koncertem, spektaklem czy choćby festiwalową gazetką. Jednak fenomen FAMY polega na tym, że raz w roku, w Świnoujściu, przez dwa tygodnie obcują ze sobą młodzi przedstawiciele różnych dziedzin sztuki. Muzycy klasyczni z jazzmanami, piosenkarze ze śpiewającymi rocka, poeci z kompozytorami, aktorzy z performerami, plastycy z fotografikami, dziennikarze z kabareciarzami... Możliwe są dowolne konfiguracje.

A gdy już przedstawiciele wszystkich tych sztuk spotkają się, poznają - np. na wspólnej stołówce - i polubią, zdarzyć może się absolutnie wszystko...

I na tym właśnie polega FAMA - na spotkaniu, z którego zawsze coś wynika, a to "coś" ma potem kolosalne znaczenie dla polskiej kultury.

Historia akademickiej FAMY rozpoczęła się w 1966 roku, kiedy to animatorzy szczecińskiego środowiska studenckiego postanowili powołać do życia jeszcze jeden, obok wielu innych w kraju, przegląd kabaretów.

Miejsce i czas przeglądu - Świnoujście, lipiec - spowodowały niesłychane wręcz zainteresowanie widowni tym obliczonym na lokalną skalę przedsięwzięciem. Dla studenckich twórców i organizatorów był to sygnał do podjęcia starań o zorganizowanie w Świnoujściu imprezy kulturalnej o znaczeniu ogólnopolskim.

Po roku 1968 środowisko studenckie błyskawicznie przekładało na język sztuki swe niewesołe polityczne doświadczenie. To wtedy właśnie rodził się polski "teatr otwarty", wtedy powstało nowe pojęcie "piosenki studenckiej" - zjawiska wykonywanego nie tylko przez studentów, programowo odmiennego, prezentującego przeżycia i przemyślenia młodej inteligencji polskiej.
Od 1966 do 1977 roku nieprzerwanie studenci z całej Polski spotykali się na FAMIE, gotowi prezentować tu swoje największe artystyczne przedsięwzięcia, najbardziej nawet szalone pomysły.

 

Wśród debiutantów, gości, laureatów, gwiazd FAMY z tamtych lat widnieją nazwiska: Magdy Umer, Marka Grechuty, Elżbiety Wojnowskiej, Andrzeja Mleczki, Jana Kaczmarka; nazwy teatrów: Akademia Ruchu z Warszawy, Teatr Gong-2 z Lublina, łódzka Cytryna, Teatr STU z Krakowa, Pantomima Szczecińska, poznański Teatr Ósmego Dnia, wrocławski Kalambur. To właśnie tutaj po raz pierwszy na tak szeroką skalę Salon Niezależnych z Warszawy zaprezentował poezję "nowej fali", a plastycy i aktorzy, muzycy i piosenkarze współtworzyli wraz ze studencką i wczasową publicznością wspólnotę artystyczną. Znakiem firmowym kultury studenckiej stały się kabarety, co roku konkurujące na FAMIE o "Trójząb Neptuna" - Tey, Elita, Stodoła, Kalambur, Pod Budą i inne.

 

W najlepszym okresie, na przełomie lat 60-tych i 70-tych, liczba oficjalnych uczestników FAMY sięgała kilku tysięcy. Lata 1976 i 1977 zdawały się być okresem schyłkowym w dziejach studenckiej imprezy w Świnoujściu. W niesprzyjającej atmosferze politycznej FAMA została zlikwidowana. Paradoksalnie do przywrócenia festiwalu w Świnoujściu przyczyniła się sytuacja polityczna i społeczna po odwołaniu stanu wojennego. Od 1983 roku w Świnoujściu znów zaczęły gościć studenckie zespoły artystyczne.

Nadspodziewanie łatwo odtworzył się też swoisty etos "kultury alternatywnej", tak charakterystyczny dla środowiska akademickiego. Choć sytuacja była inna - poza studencką alternatywą istniała już wtedy prawdziwa opozycja - duch niezależności nadal ożywiał uczestników FAMY.

W latach osiemdziesiątych FAMA stała się w dużej mierze imprezą mającą doprowadzić do koncertów i widowisk w amfiteatrze. Koncerty jazzowe, rockowe, interdyscyplinarne, budziły znaczne zainteresowanie, choć niekoniecznie nawiązywały artystycznym poziomem do wydarzeń sprzed lat kilkunastu.

Festiwale w 1983 i 1984 roku ocenione zostały pozytywnie. Rok 1985 zaowocował najbardziej skomercjalizowaną edycją FAMY - zamiast spontanicznych akcji młodych ludzi realizowano zaplanowane o wiele wcześniej spotkania. Niski poziom imprez i ogromne koszty zaowocowały poważnymi kłopotami oraz wyjątkowo nieprzychylnymi recenzjami. W latach 1986-1987 ogromny nacisk położono na wszelkie warsztaty, przywrócono dawny schemat wartości. Zajęcia odbywały się pod skromnym hasłem "FAMA za wiedzę", ich celem była głównie nauka i szkolenie przyszłych artystów, twórców, dziennikarzy. Podobnie było w przypadku kolejnych, aż do 1989 roku, jej edycji. Z FAMĄ przełomu lat 80-tych i 90-tych związane były takie nazwiska jak: Mariusz Lubomski, Janusz Grzywacz, Joanna Turowska, Wojciech Kościelniak, Marek Tercz, Agnieszka Matysiak, Konrad Materna; Czerwony Tulipan, Zespół Reprezentacyjny, jazzmani z Joung Power, kabarety Koń Polski, Potem.
 

Zmiany ustrojowe, idące za nimi przemiany w obyczajowości i zainteresowaniach obecnego pokolenia studentów, szczupłość środków finansowych spowodowały, że edycje FAMY w latach dziewięćdziesiątych oparte były w dużym stopniu na elementach typowo estradowych i komercyjnych oraz na gwiazdach studenckich z lat ubiegłych. Równolegle na FAMIE powstawało wiele ciekawych przedsięwzięć artystycznych, będących kontynuacją festiwalowych tradycji: happeningów, teatrów ulicznych, koncertów i spektakli plenerowych, warsztatów.

FAMA lat dziewięćdziesiątych to nowe twarze polskiej estrady: Basia Stępniak-Wilk, Dominika Kurdziel, Dzidka Muzoft, Marcin Różycki, Paulina Bisztyga, Magda Walach, Ilona Ostrowska, Sylwia Nowiczewska, Kuba Badach, Edyta Łukaszewska, Agnieszka Dygant, Cudowny Czwartek, Formacja Chatelet, Kabaret Moralnego Niepokoju, kabaret Ciach i inni.

Z FAMĄ związane są ciągle nazwiska niegdysiejszych uczestników i laureatów festiwalu: Wojciecha Mullera, Jana Wołka, Stefana Brzozowskiego, Jerzego Zonia, Tadeusza Skoczka, Włodzimierza Pawlika, Janusza Grzywacza, Jana Poprawy. Wciąż obecni są dawni debiutanci: Magda Umer, Marek Grechuta, Mariusz Lubomski, Elżbieta Wojnowska.